skip to Main Content

Πως μπορεί να μας βοηθήσει το Focusing

Το Focusing μπορεί να μας διδάξει πώς :

  • να έλθουμε σε επαφή με βαθύτερα στρώματα της ύπαρξής μας και έτσι να γνωρίσουμε τί πραγματικά αισθανόμαστε και τι πραγματικά θέλουμε.
  • να συμφιλιωθούμε με τον εαυτό μας και να τον αποδεχτούμε όπως αληθινά είναι.
  • ν' αποκτήσουμε, ή και να βελτιώσουμε, τη σχέση μας με το σώμα μας.
  • να παίρνουμε σημαντικές αποφάσεις, μ' εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, την κρίση μας και την αξιολογική μας ικανότητα.
  • να μετατρέψουμε την αυτοκριτική και την ασάφεια των "μηνυμάτων" μας, όσον αφορά στην προσωπική, επαγγελματική και κοινωνική μας ζωή, σε ισχυρούς συμμάχους.
  • να βιώσουμε ηρεμία, δυναμισμό και απόλαυση της ζωής

Επίσης μπορεί να συνδυασθεί με την θεραπεία μας και έτσι αυξήσει την αποτελεσματικότητά της

Τηλ. +30 210 6459459 - e-mail: focusinghellas@yahoo.com - User:

ΝΕΟΙ ΤΡΟΠΟΙ [ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΚΗΣ] ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ –
ΠΩΣ ΕΡΓΑΖΟΜΑΣΤΕ ΜΕ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗΣ ΔΟΜΗΣ

[Το απόσπασμα που ακολουθεί ανήκει στο παραπάνω άρθρο το οποίο αποτελεί ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου: Greg Madison (ed.), Theory and Practice of Focusing-Oriented Psychotherapy. Beyond the Talking Cure. Jessica Kingsley Publishers, σελ. 130-145.]


[Το άρθρο αυτό κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα Ελληνικά στο 6ο τεύχος του περιοδικού Εποχή – Epoché (ψυχοθεραπεία, φαινομενολογία, ερμηνευτική) (https://epoche.weebly.com/), το οποίο εκδίδεται από τις Εκδόσεις ΕΥΡΑΣΙΑ]

 

Το Θεωρητικό Υπόβαθρο:
Διαδικασίες Δεσμευτικής Δομής
(Structure-bound Processes),
Παγωμένες Ολότητες (Frozen Wholes),

και Σταματημένες Διαδικασίες (Stopped Processes)

Επιθυμώ να διατυπώσω τη θεωρητική θέση πως αυτές οι ίδιες διαδικασίες οι οποίες χαρακτηρίζουν ψυχοπαθολογίες που μοιάζουν επιφανειακά να είναι δύσκολες, ακόμα και αλλόκοτες, βρίσκονται επίσης σε κανονικής-κατηγορίας πελάτες, για να μην αναφέρουμε κανονικής-κατηγορίας θεραπευτές.
(Worsley 2009 σελ. 189)

Αντί της χρήσης του όρου ‘ψυχοπαθολογία’ η ομάδα του GFK επέλεξε τον πρώιμο όρο του Gendlin ‘δεσμευτική δομή’. Σε δύσκολες διαδικασίες ο τρόπος της διαδικασίας αλλάζει. Ο Gendlin παρατήρησε [ότι], …η εμπειρία μου είναι μια ‘παγωμένη ολότητα’ και δεν θα εγκαταλείψει τη δομή της… η δομή δεν τροποποιείται από το παρόν. Έτσι, παραμένει η ίδια, επαναλαμβάνει τον εαυτό της σε πολλές καταστάσεις χωρίς ποτέ να αλλάζει. …πλευρές με δεσμευτική δομή δεν βρίσκονται σε διαδικασία.
(Gendlin 1964)

Ο όρος ‘δεσμευτική δομή’ είναι ένας ουδέτερος όρος· αφορά τη φόρμα περισσότερο παρά το περιεχόμενο. Δεν λέει τίποτα για ασθένεια ή διαταραχή, αλλά μιλάει για μονόπλευρη [αντιμετώπιση], για κάτι που δεν βρίσκεται σε διαδικασία. Το μεγάλο πλεονέκτημα της προσέγγισης του GFK είναι πως, αντί να αναζητούμε εξωτερικές διαγνώσεις, μπορούμε να ανακαλύψουμε και να κατονομάσουμε αυτά τα μοτίβα που είτε διατηρούν τη ζωή είτε την παρεμποδίζουν καθώς και συνήθεις τρόπους σκέψης, αισθημάτων και συμπεριφοράς μέσω επακριβούς και διεξοδικής διερώτησης και εξερεύνησης μαζί με τους πελάτες μας.
Στο Ένα Μοντέλο Διαδικασίας (A Process Model, 1997) ο Gendlin γράφει σχετικά με τις ‘σταματημένες διαδικασίες’ και θα μπορούσαμε να δούμε, επίσης, τα μοτίβα μας κάτω από την οπτική αυτής της έννοιας. Η Grindler-Katonah επεξηγεί το σημείο αυτό ως εξής:

Όταν ο συνηθισμένος τρόπος προαγωγής μιας διαδικασίας έχει σταματήσει, ο οργανισμός παραμένει ευαισθητοποιημένος, και έχει το δυναμικό να ανακαλύψει νέες δυνατότητες για την προαγωγή της [διαδικασίας] οι οποίες δεν θα είχαν ανακαλυφθεί εάν αυτή η συγκεκριμένη διαδικασία δεν είχε σταματήσει. (Grindler- Katonah 2007, σελ. 107)

Ο όρος ‘ευαισθητοποιημένος’ έχει ενδιαφέρον. Η ομάδα του GFK επέλεγε αρχικά ένα παρόμοιο όρο για να περιγράψει διαφορετικές εκδοχές αυτού του ‘δυναμικού’, περιγράφοντάς τις ως ‘ευαισθησίες’ (στα Γερμανικά: Sensibilitäten).
Αυτό το ‘δυναμικό’ σε μια σταματημένη διαδικασία έχει διπλή όψη, όπως θα δούμε αργότερα στο κεφάλαιο αυτό. Για όσο η υπόρρητη υποδήλωση (the implying) [που ενέχεται στη διαδικασία] εξακολουθεί να παραμένει εκεί, ‘το σώμα φέρει τη διακοπή’: μπορούν να υπάρξουν εντελώς νέες δυνατότητες, μικρές επαναλαμβανόμενες δοκιμές (που ονομάζονται ‘φυλλώματα’ (leafings) στο Ένα Μοντέλο Διαδικασίας) ή μια άμεσα σχηματοποιημένη νέα εμφάνιση, μέσω της επίδρασης ενός ‘παρεμβατικού γεγονότος’ (βλέπε Gendlin 1997, σελ. 76-79). Αλλά μπορεί επίσης να υπάρχουν στερεοτυπικά μοτίβα, όπου δεν υπάρχει προαγωγή, και τότε η σταματημένη διαδικασία παραμένει η ίδια και δεν θα γίνει επαναφορά της. Ο Gendlin έχει τροποποιήσει, πιο πρόσφατα, την παρατήρησή του σε μια επιστολή προς τον Ιάπωνα φιλόσοφο Yasuhiro Suetake,

Θα ήθελα να υποστηρίξω σήμερα ότι κάθε επανάληψη είναι λίγο διαφορετική, αλλά όταν δεσμευόμαστε δομικά, δεν προχωράμε μπροστά από αυτό που είναι λίγο διαφορετικό. Αντίθετα, συνεχίζουμε από το ίδιο, και πάλι από το ίδιο, και πάλι από το ίδιο. Επομένως, μπορεί να απαιτηθεί αλληλεπίδραση για να σταματήσει η δεσμευτικά δομημένη επανάληψη. (Gendlin 2008)

Αυτό είναι σημαντικό. Στο πλαίσιο της θεραπευτικής σχέσης υπάρχουν πολλές δυνατότητες για τέτοιες αλληλεπιδράσεις, καθεμία από τις οποίες μπορεί να φέρει αλλαγή.

Η Γενική Δυναμική

Το μοντέλο του GFK αναγνωρίζει πως υπάρχει μια γενική δυναμική στα παγωμένα μοτίβα της δεσμευτικά δομημένης επανάληψης. Πρώτα απ’ όλα θα δείξουμε τι συνιστά αυτή τη δυναμική.
Όλοι μας έχουμε την τάση να ανταποκρινόμαστε στον κόσμο υποθέτοντας πως οι άνθρωποι γύρω μας ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο όπως εμείς. Συχνά δεν συνειδητοποιούμε την ιδιαίτερη επίδραση που έχουμε. Ο καθένας μας έχει μια τάση να θέτει στο προσκήνιο συγκεκριμένα ζητήματα, θεματικές, θέματα και τρόπους να δρα να αισθάνεται και να σκέφτεται.
Για παράδειγμα: όταν ένας στενός φίλος μας έχει αργήσει και δεν γνωρίζουμε που βρίσκεται:

  • Κάποια με την τάση να θέτει στο προσκήνιο θέματα άγχους/αγωνίας αμέσως θα σκεφτεί πως έχει συμβεί κάτι καταστροφικό – ή, στους πρώτους αναπαλμούς της αγωνίας, αμέσως θα λειτουργήσει αντισταθμιστικά με μια καθησυχαστική σκέψη όπως ‘Όλα θα είναι καλά…’.
  • Κάποιος με μια τάση να προβιβάζει θέματα κανόνων και συμφωνιών είτε θα ανακουφιστεί επειδή ο ίδιος πάντοτε αργεί – ή θα εξοργιστεί επειδή έχει έρθει στην ώρα του και περιμένει το ίδιο και από τους άλλους.

Όταν οι ζωές μας γίνονται ολοένα και πιο στρεσογόνες, δυνητικά, θα αντιμετωπίσουμε καταστάσεις στη ζωή μας που βρίσκονται πέρα από την ικανότητά μας να τις διαχειριστούμε αποτελεσματικά, είτε λόγω της πολυπλοκότητας μέσα μας ή γύρω μας, είτε απλά λόγω υπερφόρτωσης ή κούρασης. Τότε είναι που οι ευαίσθητες περιοχές μας αρχίζουν να ‘δονούνται’: είμαστε ακόμα πιο διατεθειμένοι να τις φέρουμε στο προσκήνιο και άλλα ζητήματα πηγαίνουν στο παρασκήνιο ή στην περιφέρεια της επίγνωσής μας.
Αρχίζει τότε μια διαδικασία περιοριστική: αλλάζει η συνολική μας αίσθηση. Η ατμόσφαιρα, οι σωματικές αισθήσεις, τα συναισθήματα, οι σκέψεις προσπερνώνται όλο και περισσότερο από τα θέματα και τα ερωτήματα του ιδιαίτερού μας μοτίβου. Κοιτάμε τον κόσμο μέσα από εκείνους τους φακούς και χάνουμε τη γενικότερη εικόνα· η εσωτερική μας κίνηση παύει να είναι η μπρος-πίσω διαδικασία ανάμεσα στο υπόρρητο βίωμα και τη ρητή συμβολοποίηση αυτού του βιώματος. Αλλάζει. Συχνά γίνεται μια κατηφορική σπειροειδής κίνηση ή μια περιστροφική κίνηση γύρω γύρω μέσα σε ένα πολύ στενό χώρο, δυσάρεστη, μερικές φορές πολύ έντονη και επώδυνη, ωστόσο κάτι προς το οποίο παρ’ όλα αυτά ανεξήγητα ελκόμαστε.
Επειδή το σύνολο της ζωής είναι εγγενώς αλληλεπιδραστικό, οι άνθρωποι γύρω μας συνειδητοποιούν πως κάτι υπάρχει ‘στην ατμόσφαιρα’. Τυπικά, οι αποκρίσεις τους δεν βοηθούν στην επαναφορά της διαδικασίας, στο σταμάτημα του μοτίβου, κάτι το οποίο θα είναι ένα ενδιαφέρον σημείο για να εξετάσουμε αργότερα. Εκπίπτουμε ενός κοινού διαμοιραζόμενου, γεμάτου νοήματος, πεδίου [κατανόησης]. Αισθανόμαστε μοναξιά, αισθανόμαστε ότι δεν μας έχουν κατανοήσει και είτε αποσυρόμαστε, είτε προσπαθούμε να συνδεθούμε με τους άλλους ξανά και ξανά [με σημείο εκκίνησης] τη δική μας ‘σταματημένη/βαλτωμένη’ περιοχή. Αλλά κάτι τέτοιο κάνει μονάχα τα πράγματα χειρότερα.
Όταν δεν υπάρχει αλλαγή στο πεδίο αλληλεπίδρασης γύρω μας ή μέσα μας, η υπό κανονικές συνθήκες πολυπλοκότητά μας καταρρέει. Εισερχόμαστε πλήρως εντός του μοτίβου δεσμευτικής δομής. Η επανάληψη και οι στερεοτυπικές αντιδράσεις εμφανίζονται σε πολλές διαφορετικές περιοχές. Τα σταματημένα κομμάτια μας δεν μπορούν να ανταποκριθούν πια σε φρέσκα και νέα δεδομένα, τα σύμβολα δεν καλύπτουν με ακρίβεια την πολυπλοκότητα της κατάστασης, και είμαστε αποκομμένοι από τη διαδικασία του να αισθανόμαστε βιωματικά
και να δημιουργούμε νέα νοήματα.

Όταν συνεχιστεί αυτή η διαδικασία και ο περιορισμός είναι πλήρης, υπάρχει μια τάση διαχωρισμού σε δύο πόλους εντός του μοτίβου ευαισθησίας μας. Οι πόλοι είναι ταυτόχρονα πολύ απλοί και πολύ υπερβολικοί. Τίποτα δεν μπορεί να καταταγεί στο μεταξύ τους χώρο: καθετί είναι είτε ‘καλό’ είτε ‘κακό’, ‘ναι’ ή ‘όχι’. Είναι δυνατόν να καταλήξουμε να ‘προσγειωθούμε’ στον ένα ή στον άλλο από αυτούς τους πόλους και να μείνουμε εκεί, καθηλωμένοι σε μια περιοχή όπου θα μπορούσε ίσως να βρούμε τους εαυτούς μας να έχουν σκέψεις όπως ‘όλος ο κόσμος είναι εναντίον μου’, ‘όλα είναι πάντοτε δικό μου λάθος’
ή ‘αυτό δεν θα σταματήσει ποτέ’.
Συνήθως αυτή η κατάσταση καθήλωσης χαλαρώνει μετά από κάποιο χρόνο, επειδή έχουμε εξαντληθεί ή μπορούμε να επιστρέψουμε πίσω ‘στη συνηθισμένη μας “δουλειά”’. Αλλά τότε, τίποτα δεν έχει αληθινά αλλάξει: δεν έχει υπάρξει προαγωγή της διαδικασίας, και υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος να γυρίσουμε ξανά πίσω σε αυτήν την οικεία περιορισμένη περιοχή. Έχουμε την τάση να την ενσωματώνουμε στην ιδιωτική (και σε αυτήν που μοιραζόμαστε με τους άλλους) αφήγησή μας (‘Είναι πάντοτε έτσι και θα είναι έτσι πάντοτε’) και έτσι, μέσω αυτής της [επαναληπτικής] ενίσχυσης γίνεται ακόμα πιο παγωμένη.

Αλλά γιατί μπαίνουμε σε τέτοιες περιοχές; Εάν, προσεχτικά και αργά, αφεθούμε να αισθανθούμε καθώς είμαστε εντός τους, ίσως να αντιληφθούμε ένα είδος ‘έλξης’, κάτι να μας τραβάει ή να μας ρουφάει στο οποίο σχεδόν δεν μπορούμε να αντισταθούμε. Κάτι μέσα μας θέλει να πάει εκεί, και ένα άλλο κομμάτι γνωρίζει πως δεν πρέπει να πάμε. Το πλεονέκτημα από αυτό το περίεργο είδος ‘σπιτιού’ είναι πως νιώθουμε ασφαλείς και σταθεροί, επειδή το γνωρίζουμε τόσο καλά· δεν υπάρχει πολυπλοκότητα, δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Την ίδια στιγμή, το μειονέκτημα είναι τεράστιο: χάνουμε την ελαστικότητά μας. Νιώθουμε άσχημα, οι άλλοι γύρω μας νιώθουν άσχημα· μοιάζει να μην υπάρχει πιθανότητα αλλαγής και χάνουμε πλέον την ικανότητα να έχουμε μια ευρύτερη προοπτική εικόνα από ‘όλο αυτό’. Και, κανονικά, δεν έχουμε ιδέα σχετικά με το πώς θα αποφύγουμε να πέσουμε ξανά μέσα σε αυτές τις παγίδες.
Ωστόσο, μέσα από εκτεταμένη εξέταση του εαυτού μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε περισσότερα σχετικά με αυτές τις δυναμικές. Φτάνουμε να συνειδητοποιήσουμε πως καθένας από εμάς έχει μοτίβα συμπεριφοράς που μας επιτρέπουν να αποδεσμευόμαστε από μια ‘κοινή’ πραγματικότητα. Αυτές οι εσωτερικές, οικείες περιοχές ανακούφισης και δεινών δεν είναι περιοχές διαδικασίας [δηλ. περιοχές που βρίσκονται σε διαδικασία, σε ροή]. Εναπόκειται σε εμάς να παρακολουθούμε τα δικά μας ‘καθηλωμένα’ μοτίβα και να βλέπουμε πώς θα μπορούσαν πιθανόν να μας παρεμποδίζουν όχι μονάχα στον επαγγελματικό βοηθητικό ρόλο μας, αλλά και σε όλες τις σχέσεις μας.

[…]

Αναζητήστε το περιοδικό, αναζητήστε το άρθρο… θα το βρείτε πολύ ενδιαφέρον!

Νίκος Κυπριωτάκης

Back To Top
X
X